• inside_pic_01.jpg
  • inside_pic_02.jpg
  • inside_pic_03.jpg
  • inside_pic_04.jpg

 

CastaneaΚαστανιά (Castanea)
Οικογένεια: Φηγίδες (Fagaceae)

Γένος που περιλαμβάνει 12 περίπου είδη φυλλοβόλων δέντρων, τα οποία είναι διαδομένα στις εύκρατες περιοχές του βόρειου ημισφαίριου. Οι καστανιές έχουν γκρίζα φλούδα, με ρωγμές και οδοντωτά φύλλα. Τα «αρσενικά» και τα «θηλυκά» λουλούδια σχηματίζονται ξεχωριστά, αλλά πάνω στο ίδιο φυτό: τα «αρσενικά» είναι ενωμένα σε όρθιους ίουλους, τα «θηλυκά» σε ομάδες, στις άκρες των κλαδιών. Η καστανιά καλλιεργείται για τους καρπούς της και τη διακοσμητική της αξία.
Το πιο γνωστό είδος είναι η κοινή καστανιά ή Καστανέα η ήμερος (Castanea sativa), συνώνυμο Καστανέα η λεπτή (Castanea vesca), που παράγει εδώδιμους καρπούς.
Πρόκειται για μεγάλο δέντρο, που μπορεί να φτάσει σε ύψος 30 μ. Κατά μέσο όρο, όμως, το ύψος κυμαίνεται από τα 12 ως τα 15 μ. Τα μεγάλα δέντρα έχουν στον κορμό γκρίζο φλοιό με επιμήκεις ρωγμές και λεία κλαδιά. Τα φύλλα, μήκους 20 περίπου εκατ., είναι μεγάλα και λογχοειδή, με πριονωτές παρυφές και προεξέχουσες νευρώσεις. Οι «αρσενικοί» ίουλοι, μήκους 10 περίπου εκατ., εμφανίζονται τον Ιούλιο. Τα «θηλυκά» λουλούδια, εξάλλου, εμφανίζονται ενωμένα σε ομάδες, μέσα σ' ένα περίβλημα από το οποίο θα δημιουργηθεί αργότερα ο εχίνος (το αγκαθωτό περίβλημα) που περικλείει τους καρπούς.
Στο εσωτερικό του εχίνου βρίσκεται ένας μόνο μεγάλος καρπός, το κάστανο ή 2-3 μικρότεροι. Τα κάστανα προστατεύονται από μια πολύ παχιά, λεία και συχνά γυαλιστερή καστανοκόκκινη φλούδα. Ωριμάζουν το φθινόπωρο.
Από τις καρποφόρες ποικιλίες του είδους αυτού οι πιο σημαντικές είναι τα «κάστανα του Πηλίου» και τα «Κάστανα της Κρήτης». Όπως είναι γνωστό, το ξύλο της καστανιάς είναι πολύτιμο για πολλές χρήσεις, το δε καστανόχωμα χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια της γαρδένιας και άλλων ασβεστόφοβων φυτών.

Τεχνική της καλλιέργειας
Η καστανιά φυτεύεται την άνοιξη. Αναπτύσσεται καλά σε όξινα, εύφορα και βαθιά εδάφη, ενώ δεν αντέχει στα ασβεστώδη. Το κλίμα πρέπει να είναι εύκρατο και υγρό. Αντέχει στα χειμωνιάτικα κρύα αλλά χρειάζεται ζεστή και ηλιόλουστη θέση για να αναπτυχθεί καλά, ν' ανθίσει και να συμπληρώσει την ωρίμανση των καρπών της.
Η καστανιά έχει αργό ρυθμό ανάπτυξης: καρποφορεί 20 χρόνια μετά το φύτεμα και χρειάζεται 50 περίπου χρόνια για ν' αποκτήσει τις κανονικές της διαστάσεις. Είναι όμως πολύ μακρόβιο φυτό. Μπορεί να επιταχυνθεί η ανάπτυξή της αν φυτευτεί σε έδαφος εμπλουτισμένο από πριν με αζωτούχα και φωσφορούχα λιπάσματα.

Πολλαπλασιαμός
Γίνεται γενικά με εμβολιασμό. Σαν υποκείμενα χρησιμοποιούνται τα σπορόφυτα της κοινής καστανιάς, αλλά κυρίως της ιαπωνικής καστανιάς (Castanea mollissima), επειδή τα δύο αυτά είδη είναι ανθεκτικά στην ασθένεια «Μελάνωση». Τα υποκείμενα δημιουργούνται με σπόρο. Η σπορά γίνεται σε σπορεία και ένα χρόνο αργότερα τα νεαρά φυτά μεταφυτεύονται σε φυτώριο, όπου παραμένουν για 3-4 χρόνια. Στη συνέχεια μεταφυτεύονται στην οριστική τους θέση, την άνοιξη, και εμβολιάζονται τα νεαρά δέντρα (με ενοφθαλμισμό, με στεφανίτη ή με σχισμή). Η σπορά γίνεται για την παραγωγή υποκειμένων και μπορεί να γίνει απευθείας στην οριστική θέση αντί να γίνει στο σπορείο ή στο φυτώριο.
Η καστανιά μπορεί να πολλαπλασιαστεί, τέλος, και με παραφυάδες, που σχηματίζονται στη βάση του κορμού.

Κλάδεμα
Η καστανιά διαμορφώνεται σε φυσικό σχήμα. Καλό είναι να περιορίζεται στο ελάχιστο το κλάδεμα και να κόβονται μόνο τα ξερά και άρρωστα κλαδιά, γιατί τα τραύματα στο δέντρο αυτό επουλώνονται πολύ δύσκολα.

Συγκομιδή
Η συγκομιδή πραγματοποιείται το φθινόπωρο, όταν οι καρποί είναι τελείως ώριμοι και οι εχίνοι ανοίγουν, αφήνοντάς τους να πέσουν. Για να πέσουν ευκολότερα τα κάστανα χτυπάτε ελαφρά τα κλαδιά με μακριά κοντάρια. Τα κάστανα μπορούν να διατηρηθούν για αρκετό καιρό αν τα καθαρίσετε, τα στεγνώσετε καλά και πετάξετε αυτά που έχουν σκουλήκια.

Ασθένειες και παράσιτα
Μελάνωση. Πρόκειται για ασθένεια που προκαλείται από έναν μύκητα (Phytophthora cambivora), ο οποίος υπάρχει σε όλες τις ζώνες όπου είναι διαδομένη η καστανιά. Γενικά, ο μύκητας μπαίνει μέσα στο δέντρο από τα τραύματα που προκαλούνται κατά το κόψιμο των παραφυάδων. Το άρρωστο δέντρο μαραίνεται, τα κλαδιά της κορυφής ξεραίνονται και η ανθοφορία, καθώς και η καρποφορία μειώνονται. Στο «λαιμό» του δέντρου σχηματίζονται μεγάλες, καστανές, νεκρωτικές κηλίδες. Στη λεία φλούδα των νεαρών δέντρων σχηματίζονται σκούρες κηλίδες, σαν μελανιές. Το δέντρο ξεραίνεται τελείως μέσα σε 4-5 χρόνια.
Η ασθένεια καταπολεμάται με εμβολιασμό της κοινής Καστανιάς (Castnea sativa) πάνω σε κινεζική και ιαπωνική καστανιά, που είναι ανθεκτικές στη μελάνωση. Καλό είναι, επίσης, να σκαλίζεται καλά το χώμα γύρω από τα δέντρα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ώστε να βγαίνει στην επιφάνεια ο μύκητας που βρίσκεται στη βάση του κορμού και να εκτίθεται στον παγετό.
Καρκίνος της καστανιάς. Είναι μια ασθένεια πολύ σοβαρή και διαδομένη σ' όλες τις ζώνες που καλλιεργείται η καστανιά. Προκαλείται από έναν μύκητα (Endothia parasitica) και εκδηλώνεται με ρωγμές στον φλοιό του κορμού και των χοντρών κλαδιών, που στη συνέχεια ξεραίνεται και αποσπάται. Στην περίπτωση αυτή, αν ξεκολλήσετε το φλοιό, θα παρατηρήσετε ένα υπόλευκο χνούδι. Στις παραφυάδες και στα πιο νεαρά κλαδιά, εξάλλου, σχηματίζονται κηλίδες στο χρώμα της σκουριάς. Σαν αποτέλεσμα της προσβολής ξεραίνονται στην αρχή τα κλαδιά και σιγά – σιγά ολόκληρο το δέντρο.
Για να αντιμετωπίσετε την ασθένεια θα πρέπει να κόψετε τα άρρωστα δέντρα σύρριζα στο έδαφος, χωρίς ν' αφήσετε υπολείμματα του κορμού, που θα μπορούσαν να μεταδώσουν τη μόλυνση. Οι παραφυάδες που σχηματίζονται στη βάση του κορμού είναι ανθεκτικές στην ασθένεια.
Βαλάνινος της καστανιάς. Είναι ένα μικρό, γκρίζο κολεόπτερο, που ονομάζεται Κουρκούλιο ελέφας (Curculia elephas). Τα τέλεια έντομα τρυπούν τους μικρούς καρπούς και απομυζούν το χυμό τους, ενώ οι προνύμφες δημιουργούν στοές μέσα σ' αυτούς. Τα έντομα αυτά δημιουργούν μια κυκλική τρύπα στην επιφάνεια του καρπού, μέσα από την οποία μπορούν να μπουν μολύσματα και παράσιτα που προκαλούν σήψη.
Η καταπολέμηση βασίζεται στο μάζεμα και την καταστροφή των σκουληκιασμένων καρπών.