• inside_pic_01.jpg
  • inside_pic_02.jpg
  • inside_pic_03.jpg
  • inside_pic_04.jpg

 

FOYNTOYKIAΦουντουκιά
Κόρυλος (Corylus)
Οικογένεια: Βετουλίδες (Betulaceae)
Συνώνυμο: λεπτοκαρυά

Γένος που περιλαμβάνει 15 είδη ανθεκτικών φυλλοβόλων δέντρων και θάμνων, διαδομένων στην Ευρώπη, στη βόρεια Ασία και στη βόρεια Αμερική. Οι καρποί τους περιέχουν ένα χοντρό, εδώδιμο σπόρο. Η κοινή φουντουκιά (Corylus avellana) παρουσιάζεται σαν φουντωτός θάμνος ή δενδρύλλιο. Απαντά αυτοφυής στη χώρα μας και είναι το είδος που καλλιεργείται περισσότερο για την παραγωγή φουντουκιών.
Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα, στρογγυλωπά – ωοειδή, με πριονωτή παρυφή. Η κάτω επιφάνεια καλύπτεται ελαφρώς από χνούδι. Τα λουλούδια είναι μονογενή. Τα «αρσενικά» είναι ενωμένα σε μακριούς, κυλινδρικούς και κρεμάμενους ίουλους, που ανοίγουν τον Δεκέμβριο – Ιανουάριο (αλλά σχηματίζονται μερικούς μήνες πριν). Το χειμώνα εμφανίζονται και τα «θηλυκά» λουλούδια, μικρά και ασήμαντα, κρυμμένα από τα «μάτια», ενωμένα σε μικρές ομάδες, στα κλαδιά ηλικίας ενός χρόνου. Πάνω στο ίδιο φυτό βρίσκονται τόσο τα «θηλυκά» όσο και τα «αρσενικά» λουλούδια. Η επικονίαση γίνεται το χειμώνα, από τον Δεκέμβριο ως τον Φεβρουάριο, βασικά από τον άνεμο. Η γονιμοποίηση γίνεται αργότερα, την άνοιξη. Οι καρποί ωριμάζουν τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο. Είναι στρογγυλωποί, καστανόχρωμοι, ξυλώδεις και λείοι – περιέχουν, μάλιστα, έναν χοντρό σπόρο (φουντούκι). Περιβάλλονται κατά ένα μέρος ή τελείως από έναν «θόλο» που σχηματίζεται από φυλλώδη βράκτεια. Η Κόρυλος η αβελλάνιος (C. avellana) καλλιεργείται για την παραγωγή των καρπών, ενώ μερικές ποικιλίες της και άλλα είδη, καλλιεργούνται για καλλωπιστικούς σκοπούς.
Είδη και ποικιλίες
Κόρυλος η αβελλάνιος (Corylusavellana). Είναι η κοινή φουντουκιά, δενδρύλλιο ύψους 2-6 μ. με πολλές παραφυάδες, σκούρα φλούδα και στρογγυλά – ωοειδή, πριονωτά φύλλα, χνουδωτά στην κάτω επιφάνεια. Στο είδος αυτό, το επάνω τμήμα του καρπού προβάλλει από τον φυλλωτό θάμνο. Οι καρποφόρες ποικιλίες διακρίνονται σε ποικιλίες με μακρύ καρπό και ποικιλίες με στρογγυλό καρπό. Από τις καλλωπιστικές ποικιλίες, που καλλιεργούνται για το όμορφο φύλλωμά τους, αναφέρουμε τη «Χρυσή» ("Aurea") με ανοιχτοκίτρινα φύλλα και τη «Συστραμμένη» ("Contotra") με στριφτά κλαδιά και φύλλα τυλιγμένα σε ρολό.
Τα φουντούκια καταναλώνονται νωπά ή, πιο συχνά, ξερά και χρησιμοποιούνται στη ζαχαροπλαστική. Έχουν μεγάλη θρεπτική αξία: περιέχουν λίπη σε ποσοστό 63% και αζωτούχες ουσίες σε ποσοστό 16%. Το λάδι των φουντουκιών χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία.
Κόρυλος η κολούρνιος (Coryluscolurna). Είναι το μοναδικό δεντρώδες είδος του γένους Κόρυλος. Αυτοφυές στη νοτιοανατολική Ευρώπη, στη χώρα μας και στη Μικρά Ασία, όπου είναι γνωστό σαν αγριοφουντουκιά, φτάνει συνήθως σε ύψος 8-10 μ. αλλά μπορεί να ξεπεράσει και τα 20 μ. Η φλούδα είναι πτυχωτή και στα γέρικα φυτά σκαμμένη από βαθιά αυλάκια. Στο είδος αυτό οι καρποί περιβάλλονται τελείως από το θόλο: τα φουντούκια, που είναι κλεισμένα σ' ένα πεπλατυσμένο και πολύ σκληρό κέλυφος, είναι εδώδιμα αλλά άνοστα.
Κόρυλος η μεγίστη (Corylusmaxima). Είναι ένα δενδρύλλιο ύψους 4-5 μ., που απαντά αυτοφυές στη νότια Ευρώπη και στη δυτική Ασία. Στο είδος αυτό ο θόλος είναι πολύ πιο μακρύς από τον καρπό. Καλλιεργούνται καρποφόρες ποικιλίες, όπως η «Κέντις Κομπ» (KentishCob») και διακοσμητικές, όπως η «Πορφυρή» ("Purpurea"), με φύλλα που έχουν σκούρο πορφυρό χρώμα.
Τεχνική της καλλιέργειας
Η φουντουκιά μπορεί να φυτευτεί παντού, ως το υψόμετρο των 800 μ. Οι ισχυροί χειμωνιάτικοι άνεμοι είναι αρκετά επικίνδυνοι, επειδή μπορούν να καταστρέψουν την ανθοφορία της. Επίσης είναι επικίνδυνοι και οι ανοιξιάτικοι παγετοί. Φυτεύεται σε ηλιόλουστες ή μερικώς σκιαζόμενες τοποθεσίες. Είναι ελάχιστα απαιτητική σε ό,τι αφορά το έδαφος και μπορεί να αναπτυχθεί ακόμα και σε όξινα και ασβεστώδη εδάφη.
Το φύτεμα γίνεται το φθινόπωρο. Αν φυτευτούν πολλά φυτά θα πρέπει να τηρούνται αποστάσεις 4-6 μ. σε όλες τις κατευθύνσεις. Το έδαφος εμπλουτίζεται από πριν, με κοπριά και ανόργανα λιπάσματα με βάση το άζωτο, το φωσφόρο και το κάλιο. Μετά το φύτεμα, χρειάζεται ένα πότισμα με άφθονο νερό, για να πατηθεί το έδαφος και ν' αποφευχθεί έτσι ο σχηματισμός θυλάκων αέρα γύρω από τις ρίζες. Το φυτό «πιάνει»με κάποια δυσκολία.
Κατά τον πρώτο χρόνο τα δέντρα ποτίζονται πιο συχνά από τα άλλα του ίδιου τύπου. Οι φουντουκιές αντιδρούν καλά στις λιπάνσεις: καλό είναι να λιπαίνονται κάθε χρόνο με κοπριά και ανόργανα λιπάσματα, προπάντων με βάση το φωσφόρο. Οι φουντουκιές αρχίζουν να καρποφορούν από τον τέταρτο χρόνο. Ωστόσο θα πρέπει να περάσουν οκτώ χρόνια, για να πετύχει κανείς τη μέγιστη παραγωγή (2-10 κιλά φουντούκια ανά δέντρο). Η συγκομιδή πραγματοποιείται τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο: μαζεύονται τα φουντούκια που πέφτουν στο έδαφος, αφού κουνηθεί δυνατά το δέντρο.
Πολλαπλασιασμός
Η μέθοδος που δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα είναι ο πολλαπλασιασμός με έρριζες παραφυάδες, ηλικίας 2-3 χρόνων. Αποσπώνται από το μητρικό δέντρο εφοδιασμένες με αρκετές ρίζες και φυτεύονται στην οριστική τους θέση.
Κλάδεμα
Η φουντουκιά διαμορφώνεται σε θάμνο ή σε δενδρύλλιο. Το κλάδεμα καρποφορίας γίνεται προς τα τέλη του χειμώνα, πριν από την εμφάνιση των φύλλων. Αν τα κλαδιά ενός χρόνου είναι εύρωστα και καλά αναπτυγμένα, το κλάδεμα περιορίζεται σε κορυφολογήματα και ελαφρά αραιώματα. Αν, αντίθετα, εμφανίζονται ασθενικά, το κλάδεμα πρέπει να είναι πιο «αυστηρό». Για να διατηρείται συμπαγής η «κόμη», αφαιρούνται τα κλαδιά που έχουν δώσει φουντούκια τον προηγούμενο χρόνο. Τα κλαδιά ενός χρόνου, που φέρουν τα «θηλυκά» λουλούδια (τα οποία θα μετατραπούν σε φουντούκια), δεν κλαδεύονται.
Ζωικοί εχθροί και ασθένειες
Ο βαλάνινος των φουντουκιών (Curulionucum) είναι ένα μικρό κολεόπτερο, που εμφανίζεται την άνοιξη και τρέφεται από τα φύλλα και τους μικρούς καρπούς που ξεραίνονται και πέφτουν. Τα θηλυκά εναποθέτουν τ' αυγά τους στο εσωτερικό των νεαρών καρπών: απ' αυτά αναπτύσσονται οι προνύμφες, που τρέφονται από τη σάρκα του καρπού. Τα φουντούκια τα οποία έχουν προσβληθεί, πέφτουν πρώιμα και παρουσιάζουν μια μικρή τρύπα. Θα πρέπει να συγκεντρώνονται και να καταστρέφονται.
Η βρωμούσα των φουντουκιών (Palomenaprasina) τρυπάει τους μικρούς καρπούς, που σταματούν ν' αναπτύσσονται ή αναπτύσσονται με δυσκολία. Το επάνω μέρος του σπόρου του φουντουκιού φαίνεται ζαρωμένο, σκούρο και έχει δυσάρεστη γεύση. Οι προνύμφες καταστρέφονται με εντομοκτόνα, που έχουν σαν βάση τη θειούχο νικοτίνη.
Ο γυψονόμος της φουντουκιάς (Gyprosnomaneglectana) είναι μια νυκτόβια πεταλουδίτσα, της οποίας οι προνύμφες τρώνε τα φύλλα και τα «μάτια», προκαλώντας σοβαρές καταστροφές και μεγάλη μείωση της παραγωγής. Οι προνύμφες θα πρέπει να καταπολεμούνται στις αρχές της άνοιξης (πριν ανεβούν στα «μάτια») με κατάλληλα εντομοκτόνα.
Οι προνύμφες του κεράμβυκα (Oberealinearis) μήκους λίγο πάνω από 1 εκατ., μαύρες με κίτρινα πόδια, τρυπούν το εσωτερικό των κλαδιών, κάτω από τη φλούδα. Θα πρέπει να αφαιρούνται και να κατστρέφονται τα κλαδιά που έχουν προσβληθεί.