• inside_pic_01.jpg
  • inside_pic_02.jpg
  • inside_pic_03.jpg
  • inside_pic_04.jpg

 

ElatoΕλάτη (Abies)
Οικογένεια: Πενκίδες ή Πινίδες (Pinaceae)
Κοινά ονόματα: Έλατο, έλατος
Γένος που περιλαμβάνει 50 κωνοφόρα, αειθαλή είδη, τα οποία αποκτούν, μεγαλώνοντας, σημαντικές διαστάσεις. Μερικά είδη μπορούν να ξεπεράσουν τα 50 μ. Κατάγονται από διάφορες χώρες (τη βόρεια Αμερική, την Ιαπωνία, κλπ.), προσαρμόζονται συνήθως αρκετά καλά στα κλίματά μας, αλλά μόνο η Ελάτη η λευκή (Abies alba) και η Ελάτη η κεφαλληνική (Abies cephalonica) είναι στη χώρα μας αυτοφυείς. Οι ελάτες, κυρίως, έχουν κωνική «κόμη» και βελανοειδή φύλλα. Μετά την ανθοφορία παράγουν ωοειδείς κώνους, που ωριμάζουν τον επόμενο χρόνο και ανοίγουν, διασκορπίζοντας τους σπόρους στο χώμα.
Είδη και ποικιλίες
Ελάτη η λευκή (Abies alba). Συνώνυμο Ελάτη η κτενοειδής (Abies pectinata). Είναι είδος που χρησιμοποιείται πολύ στη σύγχρονη δασοκομία και κυρίως στις ευρωπαϊκές χώρες. Το ύψος της ποικίλλει από 15-50 μ. ενώ η διάμετρος της «κόμης» της μπορεί να φτάσει τα 6 μ. Τα φύλλα της, βελονοειδή, είναι διαταγμένα σε χτένες πάνω στα μικρά κλαδιά. Είναι πράσινα από τη μια πλευρά και λευκά ασημόχρωμα από την άλλη (ίσως απ' αυτό πήρε και το όνομά της). Ο φλοιός είναι λείος και λευκότερος στα νεαρά δέντρα ενώ στα γέρικα πιο βαθύχρωμος, με ρωγμές. Οι κώνοι (κουκουνάρες) είναι κυλινδρικοί και αρχικά έχουν ανοιχτό πράσινο χρώμα, που αργότερα γίνεται καστανέρυθρο.
Ελάτη η βαλσάμειος (Abies balsamea). Είναι γνωστή και σαν «Ελάτη του Καναδά». Φυτρώνει σε μια πολύ μεγάλη έκταση της βόρειας Αμερικής. Παράγει το λεγόμενο «βάλσαμο του Καναδά», που χρησιμοποιείται στην οπτική, καθώς και για τα παρασκευάσματα του μικροσκόπιου. Στην Ευρώπη δεν καλλιεργείται πολύ. Είναι όμως αρκετά διαδομένη η ποικιλία "Hudsonia", ένα μικρό δέντρο (ύψους περίπου 1 μ.) με στρογγυλωπή «κόμη» και ωραίο, πυτκνό, λαμπερό, πράσινο φύλλωμα. Άλλες ποικιλίες είναι η «Νάνα» και η «Πλαγιαστή» και οι δύο βραδείας ανάπτυξης.
Ελάτη η βρακτειωτή (Abies bracteata). Κατάγεται από την Καλιφόρνια, έχει κωνική «κόμη» (ύψος γύρω στα 15 μ.) περιορισμένη, σπειροειδή κορυφή και χαμηλά κλαδιά, που κρέμονται προς τα κάτω. Τα φύλλα της είναι δερματώδη, αγκαθωτά στην άκρη, με βαθύ πράσινο χρώμα και ασημόχρωμες γραμμώσεις στην κάτω επιφάνεια.
Ελάτη κεφαλληνική (Abies cephalonica). Είναι είδος κατάλληλο για ήπια κλίματα. Φτάνει σε ύψος τα 15-20 μ. Έχει πλατιά φύλλα, που σχηματίζουν ορθή γωνία με τα κλαδιά.
Ελάτη η ομοιόχρωμη (Abies concolor). Κατάγεται από τη βόρεια Αμερική και ξεχωρίζει από τις πάρα πολύ μακριές βελόνες των φύλλων της. Είναι είδος με ποικιλόμορφη εμφάνιση. Το ύψος της κυμαίνεται από 25-50 μ. Η ποικιλία Abies concolor "Iowiana" είναι τελείως κωνική ή μοιάζει με κολόνα. Αντίθετα, η ποικιλία "Violacea" («Ιώδης») είναι μικρότερη και βραδείας ανάπτυξης.
Ελάτη η δασική (Abies forrestii). Λέγεται και Abies delavayi forrestii και κατάγεται από την Κίνα. Αναπτύσσεται γρήγορα, κυρίως στις ψυχρές περιοχές, με ξερό κλίμα. Είναι δέντρο όρθιας ανάπτυξης και τα κλαδιά του στρέφονται προς τα πάνω. Τα φύλλα του έχουν ωραίο βαθυπράσινο χρώμα στην πάνω επιφάνεια και λαμπερό ασημί στην κάτω.
Ελάτη η μεγάλη (Abies grandis). Το είδος αυτό στις χώρες από τις οποίες κατάγεται (δυτικά παράλια της βόρειας Αμερικής) μπορεί να φθάσει μέχρι 90 μ. ύψος. Η «κόμη» του, πολύ εύρωστη, έχει συμμετρικό σχήμα. Τα φύλλα του, με ασημόχρωμες γραμμώσεις στην κάτω επιφάνεια, είναι λαμπερά και πολύ διακοσμητικά. Παρά την πολύ εύρωστη εμφάνισή του δεν είναι κατάλληλο για μέρη πολύ εκτεθειμένα στους ανέμους.
Ελάτη η ομολεπίς (Abies homolepis). Συνώνυμο Ελάτη η βραχύφυλλη (Abies brachyphylla). Είναι ένα είδος ιαπωνικής καταγωγής, κατάλληλο για ξερά κλίματα. Δέντρο πολύ εύρωστο, έχει «κόμη» σε σχήμα κολόνας και φλοιό μ' ένα περίεργο ροζ-καστανό χρώμα, που ξεφλουδίζεται σε λεπτά κομμάτια. Οι κώνοι έχουν μήκος περίπου 10 εκατ. και πορφυρό χρώμα, με λευκές σταγόνες ρετσίνας.
Ελάτη η κορεατική (Abies Koreana). Η κορεατική ελάτη έχει μικρό σχετικά ύψος (7-15 μ.), μικρά φύλλα και ωραίο βαθύ, λαμπερό, πράσινο χρώμα. Είναι ανθεκτικό είδος αλλά φοβάται πολύ τους παγετούς της άνοιξης. Καλλιεργείται κυρίως γιατί είναι πολύ διακοσμητική με τις κρεμεζιές, ροζ ή πράσινες «θηλυκές» ανθοταξίες της, που εμφανίζονται τον Μάιο.
Ελάτη του Νόρτμαν (Abies Nordmanniana). Κατάγεται από τον Καύκασο και τη Μικρά Ασία. Είναι περιζήτητη, επειδή αναπτύσσεται γρήγορα. Βλασταίνει καλά στα κλίματά μας, όταν το έδαφος είναι βαθύ και υπάρχει κάποια ατμοσφαιρική υγρασία. Το φύλλωμά της, πολύ πυκνό, έχει έντονο πράσινο χρώμα, με λευκές γραμμώσεις.
Ελάτη η ισπανική (Abies pinsapo). Κατάγεται από την Ιβηρική χερσόννησο. Είναι ένα είδος που αναπτύσσεται καλά μόνο στα κλίματα που δεν είναι πολύ ψυχρά. Τα φύλλα είναι ανοιχτοπράσινα και σχηματίζονται πάνω σε όλες τις πλευρές των μικρών κλαδιών.
Ελάτη η υψηλή (Abies procera). Η Ελάτη αυτή είναι κατάλληλη για τα μεγάλα υψόμετρα, γιατί είναι πολύ ανθεκτική. Είναι ένα δέντρο αρκετά καλλωπιστικό, χάρη στο πυκνό λαμπερό του φύλλωμα σε κυανότεφρο χρώμα, που σε μερικές ποικιλίες παίρνει ασημόχρωμες ανταύγειες. Οι κώνοι, κιτρινοκάστανοι, έχουν μήκος 15-25 εκατ. και σκεπάζονται με μυτερά λέπια, στραμμένα προς τα κάτω.
Τεχνική της καλλιέργειας
Τα περισσότερα είδη Ελάτης χρειάζονται δροσερό και βαθύ έδαφος, όχι πάρα πολύ συμπαγές, ούτε εξαιρετικά αλκαλικό. Πάντως, το έδαφος πρέπει ν' αποστραγγίζεται καλά και η θέση που θα φυτευτεί το δέντρο να μην είναι πολύ εκτεθειμένη στους ανέμους και το κρύο. Τα μικρά φυτά που θα φυτευτούν στην οριστική τους θέση πρέπει να έχουν ύψος 30 περίπου εκατ. Επίσης ο κεντρικός τους βλαστός πρέπει να είναι γερός και καλά αναπτυγμένος. Η μεταφύτευση γίνεται το Νοέμβριο στα αμμώδη εδάφη και τον Απρίλιο στα υγρά και βαριά. Τα νεαρά δενδρύλλια είναι πολύ πιο ευαίσθητα από τα ενήλικα στις απότομες αλλαγές της θερμοκρασίας, καθώς και στους όψιμους παγετούς. Γι' αυτό καλό είναι – στις περιπτώσεις που δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο δέντρο – να τα φυτεύετε πολύ πυκνά και να τα αραιώνετε αργότερα. Χρειάζεται επίσης να καλύπτετε τη βάση των δενδρυλλίων μ' ένα μάλλον παχύ στρώμα άχυρου και να ρίχνετε κάθε χρόνο ένα πλήρες λίπασμα.
Πολλαπλασιασμός
Η σπορά είναι ο πιο συνηθισμένος τρόπος. Σπέρνετε σε ψυχρό υπόστρωμα τον Φεβρουάριο (σε κασόνι) ή τον Μάρτιο, στο ύπαιθρο. Το νεαρό φυτό που θα φυτρώσει από το σπόρο είναι πολύ μικρό: δεν ξεπερνά τα 2-3 εκατ. ύψος τον πρώτο χρόνο και δεν μεγαλώνει περισσότερο από 2-3 ακόμα εκατ. κατά το δεύτερο. Η ανάπτυξή του γίνεται κατά πολύ πιο γρήγορη μετά το δέκατο χρόνο. Το σπορείο πρέπει να είναι σκεπασμένο κατά τη θερινή περίοδο με κλαδιά που έχουν φύλλωμα ή κάποιο άλλο ανάλογο υλικό, για να σκιάζονται τα μικρά φυτά. Έπειτα από 2-3 χρόνια μπορείτε να τα μεταφυτεύσετε. Η οριστική μεταφύτευση θα γίνει 3-4 χρόνια μετά την πρώτη.
Κλάδεμα
Ο βασικός κανόνας είναι η διατήρηση μόνο του κύριου κεντρικού βλαστού. Σε περίπτωση που θα σχηματιστεί πλευρικός βλαστός πρέπει να κοπεί το κλαδί, το οποίο θα αναπτυχθεί απ' αυτόν στο επίπεδο του κορμού. Η εργασία αυτή είναι καλύτερα να γίνεται την άνοιξη.
Ζωικοί εχθροί και ασθένειες
Οι πιο επικίνδυνοι εχθροί είναι οι αφίδες (μελίγκρες) και ιδιαίτερα η αφίδα της Ελάτης (Chermes abietis). Το ημίπτερο αυτό προκαλεί την εμφάνιση κηκίδων πάνω στα μικρά κλαδιά. Μέσα στις κηκίδες βρίσκονται δεκάδες έντομα στο νεανικό στάδιο, σκεπασμένα με ένα λευκωπό κερί. Οι ζημιές προκαλούνται από τα νύγματα που κάνουν αυτές οι αφίδες για ν' απομυζήσουν το φυτικό χυμό. Η καταπολέμηση συνίσταται στη συλλογή των κηκίδων με το χέρι και στην καταστροφή τους ή στον ψεκασμό των νεαρών δενδρυλλίων στο φυτώριο, με κατάλληλο εντομοκτόνο, την άνοιξη.
Μια μάλλον διαδομένη αλλοίωση μυκητολογικής προέλευσης είναι η σκωρίαση: τα φύλλα, κυρίως πλάι στη νεύρωση, καλύπτονται από λευκωπές φλύκταινες (φουσκάλες). Για να την καταπολεμήσετε καλό είναι να χρησιμοποιήσετε ανθεκτικές ποικιλίες και να κάνετε ψεκασμούς μ' ένα κατάλληλο μυκητοκτόνο (με βάση το χαλκό, το Ζινέμπ, το Ζιράμ ή το Μανέμπ). Επίσης πρέπει να καταστραφούν και οι δευτερεύοντες ξενιστές, που βρίσκονται κοντά. Σ' αυτή την περίπτωση δευτερεύοντες ξενιστές είναι τα φυτά του είδους Βακκίνιο ή άμπελος της Ίδης (Vaccinium vitis-Idaea), που λέγεται και «κόκκινο μύρτιλλο».