• inside_pic_01.jpg
  • inside_pic_02.jpg
  • inside_pic_03.jpg
  • inside_pic_04.jpg

 

ILEXΊλεξ ή Ίλεξ (Ilex)
Οικογένεια των Ακουιφολιϊδών ή Ιληκινών (Aquifoliaceae ή Ilicinae)

Άλλα κοινά ονόματα: λαύρος, αρκουδοπούρναρο, ήμερο πουρνάρι και Ου (από το γαλλικό του όνομα Houx).

Το γένος περιλαμβάνει 300 περίπου είδη δέντρων και θάμνων. Είναι φυτά αειθαλή ή φυλλοβόλα και ευδοκιμούν στις εύκρατες και τροπικές περιοχές των δύο ημισφαιρίων. Τα φύλλα τους, εναλλασσόμενα, έχουν ακέραιη ή οδοντωτή παρυφή και μερικές φορές αγκαθωτή. Τα λουλούδια τους, μικρά και λευκά, και πιο πράσινα κίτρινα ή πράσινα, δεν παρουσιάζουν διακοσμητικό ενδιαφέρον. Ανοίγουν τον Απρίλιο - Μάιο στην μασχάλη των φύλλων. Τα θηλυκά και αρσενικά άνθη εμφανίζονται, συνήθως, πάνω σε διαφορετικά δέντρα. Όταν καλλιεργούνται μαζί θηλυκά και αρσενικά φυτά, τα άνθη των θηλυκών καρποφορούν και οι καρποί είναι "δρύπες", όμοιες με ράγες, οι οποίες έχουν ζωηρά χρώματα και διαρκούν όλο το χειμώνα. Από τα 300 γνωστά είδη ελαιόπρινου, αυτό που καλλιεργείται περισσότερο είναι ο Ίλεξ ο οξύφυλλος (Ilex aquifolium), το γνωστό λιόπρινο ή λαύρος. Υπάρχουν πολλές ποικιλίες αυτού του είδους, που φυτεύονται στους κήπους για να σχηματίζουν φράχτες ή μεμονωμένες συστάδες θάμνων.

Είδη και ποικιλίες
Υβρίδιο Ilex X altaclarensis. Έχει ωοειδή, γυαλιστερά, βαθυπράσινα φύλλα, αγκαθωτά στα νεαρά φυτά και σχεδόν χωρίς αγκάθια στα ενήλικα. Η αρσενικά ποικιλία "Hodginssi" έχει μεγάλα αγκαθωτά φύλλα και καρπούς με ερυθρούς βλαστούς. Είναι κατάλληλο φυτό να σχηματίζει φράχτες στους αστικούς κήπους και σε παράκτιες περιοχές. Από τις πολυάριθμες ποικιλίες του αναφέρουμε την "Καμελιόφυλλο" (Cameliifolia") με φύλλα ακέραια και μεγάλους κόκκινους καρπούς και τη "Λωσόνειο" ("Lawsoniana").

Ίλεξ ο οξύφυλλος (Ilex aquifolium). Το είδος αυτό είναι διαδεδομένο στην Ευρώπη, στη Β. Αφρική και στη Δ. Ασία. Πρόκειται για τον κοινό λαύρος ή λιόπρινο, που είναι αυτοφυής και αναπτύσσεται καλά στα δάση μας. Είναι δέντρο αειθαλές ύψους 8-10 μ., με όρθιο κορμό και διάμετρο 30 εκ. περίπου. Έχει γυαλιστερά, βαθυπράσινα φύλλα, πολύ σκληρά, ωοειδή, με κυματοειδή και αγκαθωτή παρυφή στα νεαρά δέντρα και επίπεδη χωρίς αγκάθια στα ενήλικα. Τα λευκά άνθη του, που όμως είναι ασήμαντα, ανθίζουν τον Μάιο. Τα θηλυκά δέντρα σχηματίζουν καρπούς μόνο αν βρίσκονται κοντά σε αρσενικά. Οι καρποί είναι σαρκώδεις, σφαιρικοί ή ωοειδείς, με λαμπερό κόκκινο χρώμα και διαρκούν όλο το φθινόπωρο και το χειμώνα. Είναι ένα είδος που χρησιμοποιείται πολύ για το σχηματισμό φραχτών, καθώς και για χριστουγεννιάτικες διακοσμήσεις.

Από το τυπικό είδος δημιουργήθηκαν πολυάριθμες ποικιλίες. Ανάμεσα στις ποικιλίες με πράσινα φύλλα αναφέρουμε τις εξής: τη "Στενόφυλλη" ("Angustifolia"), ποικιλία με αρσενικά και θηλυκά δέντρα, με στενά και αγκαθωτά φύλλα και μικρούς κόκκινους καρπούς, την "Κιτρινόραγη" ("Bacilfava"), γνωστή και με το όνομα "Frictu - luteo", θηλυκή ποικιλία με ωοειδή, αγκαθωτά φύλλα και κίτρινους καρπούς, τη "Θηριώδη" ("Ferox") ποικιλία, με αρσενικά μόνο δέντρα, με ωοειδή φύλλα και κοντά αγκάθια (δεν παράγει καρπούς). Τέλος την "Ουιλσόνειο" ("Wilsonii"), θηλυκή ποικιλία με μεγάλα και αγκαθωτά φύλλα, που καλύπτεται από μεγάλους βότρεις με κόκκινες ράγες.

Από τις ποικιλίες με ποικιλόχρωμα φύλλα οι πιο διαδεδομένες είναι οι εξής: η "Κρεμάμενη με αργυρή παρυφή" ("Argenteo - marginata Pendula"), θηλυκή ποικιλία με κλαδιά κρεμάμενα και φύλλα ωοειδή, αγκαθωτά, με αργυρόχρωμες παρυφές και κόκκινους καρπούς, η "Χρυσοποίκιλτη" ("Auteo - maculata") με φύλλα κίτρινα - κρεμ και πράσινες κηλίδες, και η "θηριώδης αργυρόχρους" ("ferox argentea") με φύλλα άσπρα - κρεμ.

Ίλεξ ο κερασοφόρος (Ilex cornuta). Αειθαλής θάμνος που φτάνει το ύψος των 3 μ. Τα γυαλιστερά πράσινα φύλλα του είναι σχεδόν ορθογώνια με ένα αγκάθι σε κάθε γωνία. Από τα λευκά άνθη των θηλυκών φυτών σχηματίζονται κόκκινες ράγες.

Ίλεξ ο οδοντωτός (Ilex crenata). Θάμνος πολύ διακλαδισμένος ύψους 2-3 μ. Έχει ωοειδή φύλλα μ' ελαφρά οδοντωτή παρυφή. Τα θηλυκά φυτά το φθινόπωρο και το χειμώνα έχουν μακριές ράγες.

Ίλεξ ο κομβώδης (Ilex geniculata). Θάμνος με λεπτά κλαδιά, φυλλοβόλος, με φύλλα ωοειδή και οδοντωτά. Έχει σφαιρικούς ωοειδείς καρπούς κρεμάμενους.

Ίλεξ ο επιφανής (Ilex insignis). Θάμνος με εύρωστα, λεπτά και σκληρά κλαδιά και βαθυπράσινα φύλλα.

Ίλεξ ο περνύειος (Ilex pernyi). Αειθαλές δέντρο. Τα φύλλα του είναι σχεδόν ορθογώνια, πράσινα και γυαλιστερά.

Ίλεξ ο περιστρεφόμενος (Ilex verticillata). Θάμνος που δεν ξεπερνά το ύψος των 3 μ. Τα φύλλα του είναι ωοειδή, λεπτά και σκληρά. Οι καρποί του εμφανίζονται κόκκινοι (κίτρινοι στην ποικιλία "Χρυσόκαρπος").

Τεχνική της καλλιέργειας
Οι ελαιόπρινοι φυτεύονται τον Μάρτιο - Απρίλιο, ή τον Οκτώβριο. Στις περιοχές με ήπιο κλίμα μπορούν να φυτευτούν ακόμα και τον χειμώνα, αρκεί το έδαφος να μην είναι πολύ υγρό. Θα πρέπει να φυτεύονται δέντρα σε νεαρή ηλικία, επειδή τα ενήλικα πιάνουν δύσκολα. Φυτεύονται με μπάλα χώματος και ύστερα ποτίζονται συχνά.

Επειδή είναι δίοικο φυτό, θα πρέπει να φυτεύονται αρσενικά και θηλυκά δέντρα μαζί για να γίνεται η γονιμοποίηση και κατά συνέπεια η καρποφορία. Οι ποικιλόχρωμες ποικιλίες του είδους Ίλεξ ο οξύφυλλος πιάνουν, μάλλον, δύσκολα.

Ο ελαιόπρινος αναπτύσσεται αργά (ύστερα από 10 χρόνια μόλις που ξεπερνά το ύψος του 1 μ.), αλλά μπορεί να ζήσει ακόμα και 100 χρόνια. Ευδοκιμεί σε όλα τα εδάφη, αλλά καλύτερα στα υγρά, δροσερά και κάπως όξινα ή λίγο ασβεστώδη. Μπορεί να φυτευτεί στον ήλιο ή στη σκιά. Οι ποικιλόχρωμες ποικιλίες, όμως, χρειάζονται ηλιόλουστες θέσεις, επειδή εκεί οι διαφορές χρώματος των φύλλων μπορεί να γίνουν πολύ εμφανείς.

Πολλαπλασιασμός
Οι ελαιόπρινοι μπορούν να πολλαπλασιαστούν με σπόρο, με μόσχευμα, με καταβολάδες και με εμβολιασμό.
- Σπορά. Μαζεύονται οι ώριμοι καρποί και διατηρούνται σε άμμο (που πρέπει να ανακατεύεται κάθε τόσο) ως την επόμενη άνοιξη. Στη συνέχεια οι σπόροι διατηρούνται σε υγρό έδαφος βάθους 3 εκ. Ύστερα από 2 χρόνια είναι έτοιμοι για τη σπορά στο φυτώριο. Τα μικρά φυτά δεν αντέχουν πολύ στις μεταφυτεύσεις, που γι' αυτό θα πρέπει να περιορίζονται όσο γίνεται περισσότερο.
- Μόσχευμα. Τον Αύγουστο λαμβάνονται μοσχεύματα μήκους 5-8 εκ., που αποτελούνται από ώριμα μικρά κλαδιά ετήσια με ένα τμήμα κλαδιού παλιότερου έτους.. Τα μοσχεύματα φυτεύονται σε ψυχρό κασόνι σ' ένα μείγμα τύρφης και άμμου. Την επομένη άνοιξη μεταφυτεύονται σε φυτώριο τα ριζωμένα μοσχεύματα, όπου αναπτύσσονται για 2 χρόνια μέχρι τη στιγμή της μεταφύτευσης στην οριστική θέση. Αυτή η μέθοδος πολλαπλασιασμού είναι η πιο συνηθισμένη.
- Καταβολάδα. Το φθινόπωρο (Οκτώβριο) καλύπτονται με χώμα τα πιο χαμηλά κλαδιά. Αυτά βγάζουν ρίζες αργά και με δυσκολία. Ύστερα από περίπου δύο χρόνια μπορούν να αποκοπούν από το μητρικό φυτό.
- Εμβολιασμός. Οι ποικιλίες του είδους Ίλεξ ο οξύφυλλος μπορούν να εμβολιαστούν πάνω στο τυπικό είδος, τον Ιούνιο με κεντράδι, ή με ενοφθαλμισμό τον Αύγουστο. Αλλά το υποκείμενο έχει την τάση να βγάζει παραφυάδες, και κατά συνέπεια η μέθοδος αυτή πρέπει να αποφεύγεται.

Κλάδεμα
Το κλάδεμα δεν είναι απαραίτητο, εκτός αν θέλει κανείς να πετύχει ιδιαίτερα σχήματα. Στην περίπτωση αυτή τα δέντρα κλαδεύονται το καλοκαίρι (Ιούλιο Αύγουστο). Οι ποικιλόχρωμοι ελαιόπρινοι μπορεί να γίνουν πράσινοι (για παράδειγμα αν καλλιεργηθούν στη σκιά): τότε θα πρέπει να κοπούν αμέσως οι πράσινοι βλαστοί από τη βάση τους.

Ζωικοί εχθροί και ασθένειες
Ο υπονομευτής των φύλλων του ελαιόπρινοι (Phytomyza ilicis) είναι ένα μικρό έντομο, του οποίου οι προνύμφες ανοίγουν στοές στο εσωτερικό των φύλλων. Στα προσβεβλημένα φύλλα εμφανίζονται καστανές φλύκταινες. Οι ζημιές μπορεί να είναι σοβαρές στα νεαρά φυτά, που είναι πιθανόν να ξεραθούν σε περιπτώσεις μεγάλης προσβολής. Για την καταπολέμηση του εντόμου αυτού είναι απαραίτητοι οι περιοδικοί ψεκασμοί του δέντρου με θειϊκή νικοτίνη.

Κυριαζή Μαρία, Γεωπόνος Τ.Ε.,
Msc in Horticulture Crop Protection (Φυτοπροστασία),
Ειδίκευση στην Ελαιοκομία,
Υπεύθυνος Γεωπόνος Φυτώρια Δέλτα – Delta Trees ΕΠΕ